Projekt nowelizacji ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

Klub Lewica przedkłada nowelizację ustawy o planowaniu rodziny ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży zapewniającą dostęp do nowoczesnych metod planowania rodziny oraz wprowadzającą wiedzę o życiu seksualnym człowieka, jako obligatoryjny przedmiot nauczania, do szkół publicznych.

Projekt

Ustawa
z dnia…………..2008 r.
o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

Art. 1

W ustawie z dnia z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z dnia 1 marca 1993 r. z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

1) Art. 2 otrzymuje brzmienie:

„Art. 2. 1. Organy administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego, w zakresie swoich kompetencji określonych w przepisach szczególnych, są obowiązane do zapewnienia kobietom w ciąży opieki medycznej, socjalnej i prawnej w szczególności poprzez:
1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży,
2) pomoc materialną i opiekę nad kobietami w ciąży, znajdującymi się w trudnych warunkach materialnych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 756 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 20, poz. 170, Nr 79, poz. 885 i Nr 90, poz. 1001, z 2000 r. Nr 12, poz. 136 i Nr 19, poz. 238 oraz z 2001 r. Nr 72, poz. 748, Nr 88, poz. 961, Nr 89, poz. 973, Nr 111, poz. 1194, Nr 122, poz. 1349 i Nr 154, poz. 1792), 
3) dostęp do szczegółowych informacji na temat uprawnień, zasiłków i świadczeń przysługujących kobietom w ciąży, matkom, ojcom oraz ich dzieciom oraz do informacji dotyczących instytucji i organizacji pomagających w rozwiązywaniu problemów psychologicznych i społecznych, a także zajmujących się sprawami przysposobienia.

2. Organy administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego, w zakresie swoich kompetencji określonych w przepisach szczególnych, są zobowiązane zapewnić obywatelom swobodny dostęp do metod i środków służących świadomej prokreacji.

3. Minister właściwy do spraw ochrony zdrowia wprowadzi na listę leków refundowanych środki antykoncepcyjne, w tym postkoitalne.

4. Dla osób, których dochody osobiste nie przekraczają minimum socjalnego zgodnie z ustawą o pomocy społecznej kwota refundacji jest liczona tak jak dla leków zryczałtowanych.

5. Minister właściwy do spraw ochrony zdrowia we współpracy z organami administracji rządowej i samorządu terytorialnego tworzy sieć placówek świadczących poradnictwo i usługi z zakresu planowania rodziny, nie mniej niż jedną w powiecie.

6.  Organy administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego, w zakresie swoich kompetencji określonych w przepisach szczególnych, są zobowiązane zapewnić swobodny dostęp do informacji i badań prenatalnych, szczególnie wtedy, gdy istnieje podwyższone ryzyko bądź podejrzenie wystąpienia wady genetycznej lub rozwojowej płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej życiu płodu.

7. Szkoła ma obowiązek udzielić uczennicy w ciąży urlopu oraz innej pomocy niezbędnej do ukończenia przez nią edukacji, w miarę możliwości nie powodując opóźnień w zaliczaniu przedmiotów. Jeżeli ciąża, poród lub połóg powoduje niemożliwość zaliczenia w terminie egzaminów ważnych dla ciągłości nauki, szkoła zobowiązana jest do wyznaczenia dodatkowego terminu egzaminu dogodnego dla kobiety, w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy.

8. Zakres i formy oraz tryb udzielania pomocy, o której mowa w ust. 1 i 2, określa, w drodze rozporządzenia, Rada Ministrów.”.

2) Art. 4 otrzymuje brzmienie:

„Art. 4. 1. Wprowadza się do programów nauczania szkolnego obligatoryjny przedmiot "wiedza o życiu seksualnym człowieka" obejmujący informacje na temat praw i zdrowia reprodukcyjnego, ochrony przed przemocą seksualną, a także metod i środków zapobiegania ciąży, sposobów zabezpieczenia się przed chorobami przenoszonym i drogą płciową, w tym HIV/AIDS, oraz kształtujący wolne od przemocy, partnerskie relacje między kobietami i mężczyznami, a także odpowiedzialne macierzyństwo i ojcostwo. Przedmiot ten dostosowany do wieku i percepcji dzieci obowiązuje od pierwszej klasy szkoły podstawowej.

2. Nauczanie przedmiotu opisanego w ust. 1 mogą prowadzić wyłącznie osoby, które ukończyły podyplomowe studia w szkołach wyższych, w zakresie wiedzy o życiu seksualnym człowieka i mają przygotowanie pedagogiczne

3. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem zdrowia ustali w drodze rozporządzenia zakres treści, o których mowa w ust. l, zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego oraz wprowadzi do systemu dokształcania nauczycieli tematykę określoną w ust. 1.

Art. 3

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 2009 r.

UZASADNIENIE

Jednym z podstawowych praw człowieka jest prawo do suwerennego i odpowiedzialnego decydowania o tym czy, ile i kiedy chce mieć dzieci. Prawo to wynika z norm zawartych w powszechnych prawach człowieka, chroni je także Konstytucja RP nakazując poszanowanie prawa do godności, zachowania prywatności i ochrony rodzicielstwa, a także prawa do wiedzy i edukacji wolnej od indoktrynacji. Te wartości konstytucyjne nie są w wystarczający sposób chronione przez ustawodawstwo zwykłe.

I. Stan obecny

Obowiązująca od 1993 roku ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży nie tylko nie spełniła najważniejszego – zdaniem jej twórców – zadania jakim miało być ograniczenie liczby przerwań ciąży, ale sposób jej realizacji przyczynił się do odebrania polskim dzieciom i młodzieży jednego z podstawowych praw – prawa do wiedzy o sobie samym. Zamiast wiedzy o życiu seksualnym człowieka, wiedzy niezbędnej do podjęcia odpowiedzialnego i bezpiecznego zachowania seksualnego oraz zapobieżenia  ewentualnym zagrożeniom a nawet tragediom życiowym – młodym ludziom szkoła często przekazuje ideologiczne przekonania i opinie niewiele mające wspólnego ze współczesną nauką.  Skutki tego stanu rzeczy są zatrważające. Nieplanowane, zbyt wczesne ciąże nastoletnich dziewcząt są powodem traumatycznych doświadczeń podobnych do tych, jakie stały się udziałem czternastoletniej dziewczynki z Lublina. Bywają także powodem prób samobójczych, wyrzucania dziewcząt z domów, dramatów rodzinnych. O skali problemu wiele mówią coroczne sprawozdania kolejnych rządów z wykonywania ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. W 2004 roku dziewczynki w wieku poniżej 15 roku życia urodziły 287 dzieci, 16 -latki – 1003 dzieci, 17-latki – 2684 dzieci, a 18-latki - 6147 dzieci. W 2005 wg rządowego raportu polskie nastolatki urodziły będąc w wieku poniżej 14 roku życia - 46 dzieci, mając lat 15 – 256 dzieci, 16 lat – 977 dzieci, 17 lat – 2703 dzieci, 18 lat – 5562 dzieci.  Sprawozdania rządowe  z kolejnych lat już nie podają  tak szczegółowych danych, ograniczają się do podania informacji zbiorczej, że dziewczęta poniżej lat 19 urodziły ponad 19 000 dzieci. Te dane sa dramatyczne, bo opisują skutki niedojrzałego, nieodpowiedzialnego bo  ponad ich siły i możliwości - macierzyństwa nastoletnich dziewczynek, które pomimo urodzenia dziecka same  dziećmi być nie przestały. Za przytoczonymi liczbami kryją się – niedokończona edukacja młodocianych matek, dramat niemowląt trafiających w najlepszym razie do adopcji, a często pozostawianych w szpitalach i placówkach opiekuńczych, gorszy stan zdrowotny kobiet zbyt młodych by mogły bez uszczerbku dla zdrowia zostać matkami. Tym dramatom można zapobiegać, dając szansę odpowiedniej edukacji. Blokując do niej dostęp stajemy się za to współodpowiedzialni. W sprawozdaniach rządowych brakuje informacji jak wiele dziewcząt uznając, że tak wczesna „dorosłość” jest ponad ich siły, zdecydowało się na przerwanie ciąży. Bo jeśli liczba zabiegów aborcji utrzymuje się poniżej 200 rocznie, a restrykcyjne prawo uznaje, że w ciąża  dziewczynki poniżej 16 lat wypełnia co najmniej dwie z trzech przesłanek legalnej aborcji, to porównując liczbę dzieci urodzonych przez młodociane matki z liczbą legalnie wykonanych aborcji, musimy mieć świadomość, że trudna do oszacowania, ale na pewno większa niż wykazana w sprawozdaniach liczba młodych kobiet zdecydowała się na nielegalne przerwanie ciąży.

Ciąże młodocianych to jeden problemów jakie stwarza brak wiedzy o życiu seksualnym człowieka. Kolejnym z nich jest zagrożenie zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową – w tym HIV /AIDS. Tak, jak w większości krajów, w Polsce HIV dotyka często ludzi młodych. 58% osób, które uległy zakażeniu HIV nie ukończyło dwudziestego dziewiątego roku życia, w tym blisko 8% w momencie zakażenia nie ukończyło dwudziestego roku życia. Najliczniejszą grupę (ok. 80%) wśród osób zakażonych HIV i chorych na AIDS w Polsce stanowią osoby w wieku produkcyjnym (20-49 lat). W 2007 roku jedynie 0,58% osób w wieku 15 – 49 lat wykonało test na obecność HIV. W 2007 roku wykryto w Polsce 716 nowych zakażeń HIV, w tym 556 mężczyzn (79%) i 147 kobiet (21%). Szacuje się, że w Polsce tylko około 30% osób zakażonych HIV jest świadome swojego statusu serologicznego. Oznacza to, że 2/3 osób nie wie o swoim zakażeniu i że osoby te nie są ujmowane w statystykach (dane Krajowe Centrum ds. AIDS).

Wreszcie, być może najtragiczniejszy skutek niewiedzy – przemoc seksualna wobec dzieci. Wszystkie badania prowadzone na świecie udowadniają, że edukacja seksualna może zapobiec, albo choćby wyraźnie ograniczyć rozmiar takich tragedii. Wiedza z tego zakresu, podana w odpowiedni do wieku i możliwości percepcji dzieci przyczynia się do ograniczenia rozmiarów przemocy seksualnej wobec najmłodszych. Dziecko, które dowie się, że „jest zły dotyk”, umie go rozpoznać, wie, że ma prawo odmówić, uciec i bronić się przed nim. Jeśli padnie jego ofiarą, potrafi zwrócić się o pomoc. Wie, że nie ono jest winne. Dziecko, które tej wiedzy nie ma – staje się bezbronne i zastraszone, staje się ofiarą i czuje współwinne krzywdy, którą mu wyrządzono. czuje wyłącznie ból, strach i wstyd. Dlatego zaostrzaniu sankcji dla sprawców przemocy seksualnej wobec dzieci powinna towarzyszyć edukacja dzieci dostarczająca im w sposób kompetentny rzetelnej wiedzy. Dzieci powinny ją uzyskać w publicznej szkole. I musi być ona obligatoryjna. Posiadane przez Policję dane liczbowe wskazują, że ogólna liczba przestępstw przeciwko wolności seksualnej w minionym roku (2007) wyniosła 6.398, a ogólna liczba osób pokrzywdzonych tymi czynami – 21.680 osób, w tym 9.303 osoby małoletnie. Pierwsze półrocze 2008 roku to natomiast 1.946 przestępstw stwierdzonych, 4.564 osoby pokrzywdzone, w tym aż 3.993 osoby małoletnie. Dane dotyczące przestępstwa związanego z obcowaniem płciowym z osobą poniżej 15 r.ż. (art. 200 kk – § 1 - „kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takiej czynności albo do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12”, § 2 – „Tej samej karze podlega, kto w celu zaspokojenia seksualnego prezentuje małoletniemu poniżej lat 15 wykonanie czynności seksualnej”) z okresu pięciolecia wskazują, że w liczbach bezwzględnych wyniosły one odpowiednio: w 2003r. – 1.817, w 2004r. – 1.923, w 2005r. – 1.697, w 2006r. – 1.697, w 2007r. – 1.882, a w pierwszym półroczu 2008 roku 830 przypadków.

Zważywszy na to, że za większość przemocy seksualnej wobec dzieci odpowiadają ich najbliżsi opiekunowie – nie wolno dostępu dziecka do wiedzy, która może je ochronić - pozostawić ich decyzji. Jesteśmy to, jako społeczeństwo, winni naszym dzieciom

Należy uznać, że konserwując obecny stan prawny uniemożliwiający dzieciom i młodzieży dostęp do edukacji o życiu seksualnym człowieka, opartej na wiedzy i wolnej od indoktrynacji i ideologizacji – społeczeństwo jest współwinne dziecięcym tragediom.

Sama wiedza jednak, bez możliwości jej stosowania, także nie wystarczy. Polska młodzież, która czy tego chcemy, czy nie, coraz wcześniej podejmuje decyzję o inicjacji seksualnej, musi znać skutki swoich decyzji, musi umieć podejmować je odpowiedzialnie i mieć możliwość zapobiegania tym niechcianym skutkom. Dlatego tak ważna jest realna dostępność nowoczesnej antykoncepcji. Można – jeśli ktoś chce wierzyć w skuteczność czasowej abstynencji seksualnej, można, a nawet warto namawiać młodych ludzi do opóźniania decyzji o inicjacji seksualnej i do zachowania wierności. Ale należy uczynić wszystko, co możliwe, by Polki i Polacy rzeczywiście mogli realizować swoje prawo do wyboru metod planowania rodziny, tak jak to gwarantuje ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży.Zaniedbania Polski w obszarze dostępu do edukacji seksualnej i nowoczesnych metod planowania rodziny są także pozbawieniem Polek i Polaków części należnych im praw człowieka. Do katalogu podstawowych praw i wolności człowieka od dawna bowiem zalicza się prawa reprodukcyjne. Prawa te zostały sprecyzowane w postanowieniach Konferencji ONZ – w Kairze 1994 r. (Konferencja na rzecz Ludności i Rozwoju, Program Działania) i Pekinie w 1997 (Konferencja ONZ w sprawach Kobiet, Platforma Pekińska) Opierają się one na uznaniu:
•         Fundamentalnego prawa wszystkich par i jednostek do swobodnego i odpowiedzialnego decydowania, ile i kiedy chcą mieć dzieci, jak również do pełnej informacji o środkach i metodach osiągania tego celu;
•         Prawa do rzetelnej wiedzy o życiu seksualnym, opartej na naukowych podstawach, wolnej od indoktrynacji i ideologizacji;
•         Prawa do możliwie najlepszego zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego;
•         Prawa do podejmowania decyzji w sprawach reprodukcji w sposób wolny od dyskryminacji, przymusu i przemocy.

Obecne prawodawstwo polskie nierealizujące tych praw stało się przedmiotem wielokrotnej krytyki gremiów międzynarodowych wyznaczających standardy przestrzegania praw człowieka i nadzorujących ich wykonywanie:
Komitet Praw Człowieka ONZ w rekomendacjach dla Polski,  przedstawionych w Uwagach końcowych do V okresowego sprawozdania z realizacji postanowień Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (grudzień 2004r) zalecił Polsce, by:
Państwo Strona powinno zapewnić dostępność środków antykoncepcyjnych oraz bezpłatny dostęp do usług oraz metod planowania rodziny. Ministerstwo Edukacji powinno zapewnić, by szkoły włączały do programów szkolnych dokładną i obiektywną edukację seksualną.

Uwagi Końcowe Komitetu do spraw Eliminacji Dyskryminacji Kobiet  ONZ dotyczące Polski (2007 r.) wskazywałyUprasza się Państwo Stronę, by wzmocniło działania w zakresie zapobiegania niechcianym ciążom, w tym poprzez zapewnienie kobietom szerokiego dostępu do pełnej oferty środków antykoncepcyjnych, które byłyby osiągalne finansowo; i poprzez zwiększanie wiedzy i świadomości w zakresie różnych metod planowania rodziny. Komitet zaleca Państwu Stronie, by nadało priorytetowe znaczenie sytuacji młodych ludzi i wprowadziło dostosowaną do wieku edukację seksualną dla dziewcząt i chłopców jako część ich programu nauczania.

Rada Europy w marcu 2008 - apelowała do Polski w sprawie.

7.5. przyjęcia odpowiednich strategii z zakresu zdrowia seksualnego i prokreacyjnego opartych na solidnych i wiarygodnych danych, w celu zapewnienia możliwie najlepszego i najszerszego dostępu do usług antykoncepcyjnych poprzez zwiększone inwestycje budżetu państwa w poprawę systemu zdrowotnego, usług związanych ze zdrowiem prokreacyjnym i dostępem do informacji na ten temat;

7.6. zapewnienia kobietom i mężczyznom dostępu do środków antykoncepcyjnych po rozsądnych kosztach, odpowiedniego dla nich rodzaju i przez nich wybranych;

7.7. wprowadzenia dla młodzieży obowiązkowej nauki o związkach i życiu seksualnym człowieka (między innymi, w szkołach), aby zapobiec jak największej liczbie przypadków przerywania ciąży w młodym wieku.

Demokratyczne państwo prawne, jakim jest Rzeczypospolita nie może dłużej tych  ważnych głosów  ignorować.

II. Mając na uwadze powyższe Klub Lewica przedkłada nowelizację ustawy o planowaniu rodziny ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży zapewniającą dostęp do nowoczesnych metod planowania rodziny oraz wprowadzającą wiedzę o życiu seksualnym człowieka, jako obligatoryjny przedmiot nauczania, do szkół publicznych. Tak, by stały się one możliwe i dostępne dla wszystkich obywatelek i obywateli RP, bez względu na wiek i status ekonomiczny.

Zmiana pierwsza dodająca w art. 2 ustawy, po dotychczasowym ustępie 2 ustępy 3, 4 i 5 gwarantuje wszystkim Polkom i Polakom realny dostęp do wszystkich metod planowania rodziny, w szczególności umożliwiając nowoczesną antykoncepcję osobom niezamożnym, a więc także ludziom młodym. Uwzględnienie w ustępie 3 antykoncepcji postkoitalnej zmniejszy traumę kobiet zgwałconych, które nie powinny być zmuszane do dokonywania wyboru pomiędzy legalnym, ale przecież często trudnym do zaakceptowania przerwaniem ciąży albo donoszeniem ciąży, która jest skutkiem zgwałcenia. W pełni dostępna antykoncepcja postkoitalna w krajach, gdzie ją wprowadzono – realnie przyczyniła się do zmniejszenia liczby niechcianych ciąż i zabiegów przerywania ciąży, także w sytuacji, gdy zawiodły inne metody planowania rodziny. Dodany ust. 5 zobowiązując ministra zdrowia do utworzenia sieci placówek świadczących poradnictwo i usługi z zakresu planowania rodziny, nie mniej niż jedną w powiecie, co urealnia korzystanie z praw obecnie zapisanych w ustawie. Tylko stworzenie, przy udziale samorządów nowoczesnych placówek zapewniających poradnictwo i edukację z zakresu zdrowia reprodukcyjnego zapewni realizację podstawowego prawa człowieka – prawa do wiedzy wszystkim obywatelom. Projekt, jeśli zyska akceptację Sejmu, przywróci świadome, odpowiedzialne rodzicielstwo oraz stworzy warunki rzeczywistej a nie pozornej pomocy państwa świadczonej obywatelom w tym zakresie.

Zmiana druga, wprowadzająca nowe brzmienie artykułu 4, dotyczy wprowadzenia obligatoryjnego przedmiotu nauczania w szkołach publicznych – „wiedza o życiu seksualnym człowieka”. Wprowadzenie obligatoryjności edukacji w tym zakresie oprócz podstawowego celu – ochrony polskich dzieci i młodzieży przed tragediami wynikającymi z niewiedzy, nada temu przedmiotowi właściwą, do jego znaczenia rangę. Zwłaszcza, gdy nauczać będą osoby spełniające kryteria opisane w ust. 2., a nie tak jak to często dzieje się obecnie, osoby nieprzygotowane, albo z przyczyn światopoglądowych nie uznające norm i standardów współczesnej wiedzy w tym zakresie.

Dodać należy, ze znaczny odsetek Polaków (ponad 90%) nie tylko dopuszcza wprowadzenie takiej wiedzy do szkoły, ale uważa, ze taki przedmiot jest w polskiej szkole konieczny.

III. Szacowane koszty stosowania przepisów projektu związane będą przede wszystkim z kosztami refundacji środków zapobiegania ciąży i stworzenia placówek świadczących poradnictwo i usługi z zakresu planowania rodziny, które obciążą budżet organów administracji rządowej i samorządów w kwocie łącznej od 300 000 000 do 500 000 000 zł.- przy założeniu, że poziom spożycia będzie zbliżony do obecnego spożycia doustnych środków antykoncepcyjnych. Koszty funkcjonowania placówek świadczących poradnictwo i usługi z zakresu planowania rodziny powinny być pokrywane z budżetu NFZ.

Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty prawem Unii Europejskiej.

Projekt nie został poddany konsultacjom, o których mowa w art. 34 ust. 3 Regulaminu Sejmu RP.